Alles onder controle?
Ik hou van inspirerende quotes – en die hieronder van Adi Da Samray is een van mijn favorieten: ´Relax, nothing is under control´ ! Het heeft me mede geïnspireerd tot het schrijven van dit stuk. Want controle willen hebben én houden is voor heel veel mensen een thema. De moderne samenleving en onze complexe levens hebben dit alleen nog maar verder aangewakkerd volgens mij, want het is steeds ingewikkelder geworden om alle ballen in de lucht te houden. Ondertussen geloven we nog altijd heilig in het idee van controle (hebben). Sterker nog: we zijn er verslaafd aan geraakt. Maar de grap is: controle bestaat eigenlijk helemaal niet! Dat lijkt alleen maar zo …. Dit is de illusie van controle. Een illusie waar de meeste mensen graag in willen blijven geloven, want dat is in ieder geval minder spannend dan het alternatief.
Van controledrang tot control freak
De neiging controle uit te willen oefenen, laten we het controledrang noemen, zie je werkelijk overal terug. Pieker je veel, maak je je zorgen? Zie jij de dingen het liefst op jouw manier worden gedaan? Kan je moeilijk iets aan een ander overlaten? Probeer je weleens iets af te dwingen of te forceren? Ben je veel bezig met duwen en trekken om dingen voor elkaar te krijgen? Ben jij iemand die dingen graag tot in de puntjes plant? Of misschien probeer je alles altijd zoveel mogelijk in de hand te houden, met inbegrip van je eigen gevoelsleven? Dit zijn zomaar een aantal voorbeelden.
Onze controledrang beperkt zich helaas niet tot onze eigen levens, zelfs over anderen proberen we controle uit te oefenen. En dat geldt echt niet alleen voor de zogenaamde ‘control freaks’ onder ons ….
Go with the flow
Hoewel controle heel reëel kan aanvoelen, is het in essentie dus een illusie. Uiteindelijk hebben we bijster weinig onder controle, ook al dénken we van wel. Het leven beweegt door ons heen …. en in die zin worden we geleefd. Daar kan je in meebewegen (‘go with the flow’), of er tussenin gaan zitten en je verzetten. In het laatste geval blokkeer je de stroom – en op die manier vormen we zelf meestal het grootste obstakel in ons eigen leven. Terwijl de levensstroom en het universum natuurlijk ontelbare malen krachtiger zijn dan jij als mens! Daar tegenin gaan is zinloos en kost bovendien ontzettend veel energie.
Maar ook al heb je misschien minder controle over de dingen dan je zou denken en willen, toch betekent dat geenszins dat je machteloos bent. Of dat je niets te zeggen zou hebben over jouw eigen lot. Integendeel! Jij bent óók een superkrachtige creator. Die zichzelf dus flink in de weg kan zitten met al die controleneigingen ….
De onderliggende oorzaak van controle willen houden
Wat zit er nou precies achter zo’n hardnekkige controlebehoefte? Waarom laten we ons er – vaak onbewust – door (ver)leiden? Een belangrijke reden is dat controle een gevoel geeft van zekerheid. Van veiligheid en een zekere mate van voorspelbaarheid. Want het leven is van zichzelf nu eenmaal onvoorspelbaar. Er zijn natuurlijk ook geen absolute zekerheden of garanties te geven, behalve dat we allemaal sterfelijk zijn. Dit soort (existentiële) onzekerheid roept bij veel mensen angstgevoelens op. En die lastige gevoelens willen we heel graag vermijden.
Achter de behoefte aan controle zit dus vrijwel altijd angst. Of het nu gaat om angst voor het onbekende of voor verandering, angst voor afwijzing (door anderen), angst om niet goed genoeg te zijn, te falen, angst voor pijn/lijden, de dood, of iets anders.
Ook de ervaringen die je in je leven hebt opgedaan, spelen een belangrijke rol bij het ontwikkelen van een ongezonde controlebehoefte. Als je je ooit overweldigd hebt gevoeld door bepaalde mensen of gebeurtenissen, met alle bijbehorende gevoelens, is de kans groot dat je controle als beschermingsmechanisme bent gaan gebruiken. Zodat je je een volgende keer ‘in control’ zou kunnen voelen in plaats van overspoeld te raken. Controle uitoefenen helpt ons, zo denken we, om grip te houden op onszelf en op ons leven.
Waar controledrang toe kan leiden
Controle is op zichzelf beschouwd trouwens niet iets slechts of negatiefs. Waar het ongezond wordt, is als je eigen controlebehoefte je niet (meer) dient. Als je merkt dat het je belemmert op jouw pad. Als het je gespannen of angstig maakt. Als je er teveel van in je hoofd bent gaan zitten. Of structureel teveel hooi op je vork neemt. Het kan zelfs leiden tot fysieke klachten, zoals gespannen spieren, hoofdpijn of maag/darmproblemen. Misschien merk je ook wel dat het doorwerkt in jouw relaties met andere mensen. Dat je er conflicten van krijgt met je partner, of er moeilijkheden van ondervindt in de samenwerking met collega´s.
Hoe dan ook, je controlemechanismen draaiende houden vraagt ontzettend veel van jouw systeem. Controle houdt ook altijd een bepaalde verkramping in. En als je er teveel aan blijft vasthouden, zal het leven je vroeger of later gaan uitdagen om los(ser) te laten. Bij mijzelf gebeurde dat op reis, in Marokko. Daar belandde ik heel ziek in het ziekenhuis, waar ik acuut geopereerd moest worden en niets anders kon doen dan me over te geven aan het proces. De les was eigenlijk meteen duidelijk voor me …. al was ik wat minder blij met de manier waarop ik die moest leren! 😉
De controle loslaten levert vrijheid en ontspanning op
Dat brengt me bij het tegengif voor controledrang: vertrouwen, loslaten, overgave. Dit vormt voor de meeste mensen een flinke uitdaging. Toch kun je deze dingen leren! En als je daar eenmaal mee gaat experimenteren ga je hele andere kwaliteiten van jezelf aanspreken, namelijk jouw zielskwaliteiten. In plaats van weer het zoveelste controlerondje te doorlopen dus, want daarvan krijg je nooit rust in je hoofd. Het lijkt misschien wel alsof controle uitoefenen rust geeft, maar in werkelijkheid zórgen controleneigingen juist voor onrust.
Het loslaten van controle maakt dat jijzelf aan vrijheid wint. Wat heus niet betekent dat je alles in het vervolg maar op zijn beloop moet laten …. Wat je wel mag doen, is kleine stapjes zetten en jezelf uitdagen om te gaan oefenen met ander gedrag. Als je eenmaal leert loslaten en de controle wat meer kan laten varen, betekent dit dat je pas écht kan ontspannen. En dat is jouw natuurlijke staat! Dan kunnen de dingen ook op een meer natuurlijke, moeiteloze wijze ontstaan.
Laat het citaat bovenaan nog maar een keertje tot je doordringen …. Dat helpt om de illusie van controle door te prikken en een en ander in het juiste perspectief te zien; een veel ruimer perspectief dan dat van geloven in en vasthouden aan controle.
➡️ Zou je mij graag even willen spreken, om te kijken of en hoe ik jou persoonlijk verder kan helpen hierbij? Boek dan nu (gratis en vrijblijvend) een kennismakingsgesprek:
Oorspronkelijk gepubliceerd op: 26 november 2017 – © Luminessenz